De hele discussie over de heropbouw van de Notre Dame riep oude herinneringen bij ons op. In december 2017 hadden we het hier al over de grenzen van de stijleenheid, en als we heel eerlijk mogen zijn, is het feit dat een torenspits werd ontworpen door Viollet le Duc voor ons eerder een argument om het ding niet, dan wel opnieuw op te bouwen. Anderzijds, als die heropbouw erger kan vermijden, zullen we niet nalaten met beide handen te applaudisseren.

Met de identificatie tussen gotiek, of erger nog neo-gotiek en oprecht christelijke bouwkunst hebben we het altijd moeilijk gehad. Is de Sint-Pieters in Rome dan geen getrouw beeld van de Moederkerk? Of de San Carlo van Borromini? Of Coeberghers basiliek in Scherpenheuvel?

Als er in de Zuidelijke Nederlanden een architect is die vaker het verwijt krijgt dat zijn bouwkunst niet aansluit bij de religiositeit van zijn opdrachtgevers, is dat wel Laurent Benoît Dewez (1731-1812). Dewez, afkomstig uit Petit-Rechain in het hertogdom Limburg, studeerde in Italië onder meer bij Vanvitelli en werd uiteindelijk hofarchitect van Karel van Lorreinen. Een groot deel van zijn opdrachten voerde hij uit voor de grote abdijen van onze landen, met name als architect van nieuwe abtskwartieren. Gembloers en Heylissem zijn daar mooie voorbeelden van.

Gembloux_(ancienne_abbaye_palais_abbatial_et_cour_d'honneur)

Het abtskwartier van Gembloers

Opheylissem_Ab3JPG

De abdij van Heylissem

Dewez stond overduidelijk in de traditie van de classicerende bouwkunst. Die stijlrichting wordt soms geassocieerd met Verlichting en Revolutie, maar die identificatie gaat slechts ten dele op. Het achternalopen van Grieken en Romeinen in de revolutietijd heeft meer weg van een pastiche van de werkelijk klassieke kunst, en het is allicht geen toeval dat een vooraanstaand theoreticus van het Franse neoclassicisme als Quatremère de Quincy zowel tijdens de Revolutie als na de Restauratie een heraut van de overgeleverde orde was. Zijn landgenoot Charles de Wailly, architect van het paleis van Laken, sloeg dan weer de andere richting in en ontpopte zich tijdens de eerste jaren van de Franse bezetting in de Zuidelijke Nederlanden als een talentvol kunstdief in bevolen dienst.

Ook aan Dewez’ opvattingen kan moeilijk getwijfeld worden. In tegenstelling tot zijn jongere broer Joseph, die zijn talent als architect in de Boheemse landen ging uitleven en jozefist werd, voelde Laurent Benoît zich thuis in de wereld van clerus en adel, waar zijn laagburgerlijke afkomst hem niet bij stoorde. Het is geen toeval dat zijn tegenstanders Fisco en Guimard hem in de laatste levensmaanden van Karel van Lorreinen wisten opzij te schuiven. Guimard was de man die de maçonnieke symboliek in het Warandepark bracht – als Dewez het park had mogen ontwerpen, zoals de bedoeling was, zou het er allicht anders hebben uitgezien. En Fisco was tijdens de Brabantse Omwenteling een geëxalteerd vonckist, die na de Franse inval voluit voor de collaboratie zou kiezen. Dewez was dan wijselijk uitgeweken naar Praag, waar hij zijn laatste grote werken kon verwezenlijken. Over zijn visie op de Brabantse Omwenteling hebben we minder informatie maar zijn broer Michel, een zilversmid met wij hij in goede verstandhouding leefde, stond in ieder geval achter het gedachtengoed van de statisten en ontwierp een penning ter ere van Hendrik van der Noot.

Wie wil voelen hoezeer de katholiciteit doorleeft in het werk van Dewez, moet maar eens een eucharistieviering bijwonen in de abdijkerk van Vlierbeek. Ook wanneer de liturgie niet bepaald inspirerend is, corrigeert de architectuur wat fout loopt of ontbreekt. Dewez’ classicisme bouwt voort op de meer klassieke tendensen in de barok, en staat uiteindelijke in continuïteit met de bouwmeesters van de Paltskapel van Karel de Grote in Aken, die ook de klassieke inspiratie niet versmaad hebben. Laat ons dat dan evenmin doen met zijn werk, want ook op de Dewez slaat het Wagnerwoord:

“Verachtet mir die Meister nicht!”

42590-Abdij_van_Vlierbeek_kerk_5

Abdij_van_Vlierbeek_-_Kerk

Tweemaal Vlierbeek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s